De opbouw 1941 - De luchtoorlog in Nederland

home 2.0 Opbouw luchtverdediging - Bouw en ontwikkeling in de oorlogsjaren in Nederland.

Overzicht ontwikkeling FM stellungen in Nederland tussen 1940 en 1945

In iets meer dan vier drie jaar tijd werd door de Duitsers in Nederland tussen 1940 en 1945 een enorm netwerk van verbindingen, radar en geleidingssystemen gebouwd, verspreid over het hele land zodat in elk deel van ons grondgebied informatie- en controle uitgevoerd kon worden. De duitsers noemde dit soort systemen Funkmess-stellungen en deze werden gecontroleerd door hun Luftwaffe.Ook de Kriegsmarine had een taak om het gebied te beveiligen tegen aanvallers die via zee zouden kunnen komen.Zij waren vanzelfsprekend langs de kust opgesteld, vanaf Delfzijl tot Walcheren en ook op de waddeneilanden. Hiervoor gebruikten ze als basis de Freya en daarnaast een heel aantal verschillende ontwikkelingen. Het hierbij gaande kaartje geeft voornamelijk de Luftwaffe stellingen aan, maar op sommige plaatsen waren er ook Marine stellingen aanwezig. OP de kaart zijn aangegeven: Biber (Oost Voorne), Hering (Medenblik), Tiger (Terschelling) en Lowe (Leeuwarden).

General der Flieger Josef Kammhuber juli 1940-september 1943

General der Flieger Kammhuber was de architekt van nachtjacht. Hij werd in juli 1940 benoemd om het commando op zicht te nemen van de Nachtjacht Divisie met als standplaats Slot De Breul in Zeist. De commandobunker bestaat overigens en is na de oorlog een aantal jaren in gebruik geweest bij Koninklijke Luchtmacht voor dezelfde taak als in de oorlog. Hij werd in 1943 ontslagen na een conlict met Goring en Hitler over de inzet van veel nieuwe radar apparatuur en nachtjagers. Hij kreeg zijn zin niet moest opstappen. Na de oorlog is hij in de Bundeswehr en NATO ook nog als Generaal werkzaam geweest.

Timetable invoering Nachtjagd met behulp van radar in Nederland tussen 1940 en 1945 (versie 31-7-2011)

Datum:	Omschrijving activiteit:	Actie door:
Na 11 mei 1940	Luftflotte 2/Luftgau Holland opgericht.Commando in Zeist.	Waarneming Flak nog visueel-akoustisch en via de Funkhordienst(radio)
Eind mei 1940	Zowel op Terschelling als op Texel wordt een Freya geplaatst. Voor het eerst kon de radar tot de Britse kust kijken.	Terschelling:Lnt Thomas/Lg-Nachr-Rgt6-Texel Lnt Schuhen
22 juni 1940	Kammhuber vormt vanuit ZG1 en deel ZG26 de eerste NJG1 onder commando W.Falck. Aansturing via de centrale gevechtsleidingspost Zeist. Operationeel vanaf 1 aug.1940.	Me-110 wordt nachtjager/Acties Flak + NJG1
Begin augustus 1940	Alle Freya's minus de eerst geleverden (nu in totaal 6 stuks) worden verscheept naar Nederland. Bergen op 19 augustus 1940.Er zijn dan nog geen Wuerzburg's.	Bron: Hoffmann II
October 1940	Beperkte inzet Flak door 6 stuks Wuerzburg-A (bereik 30 km)gestuurde radars.Er worden 3 zones RAUMs (midden en zuid NL) ingericht.	Een radar per zone.De ene stuurt het zoeklicht/Flak; de andere trackt de nachtjager.Dit is het begin van de HENAJA
Winter 1940-41	Kammhuberlinie/8 sectoren 150km lang/45km breed. Verdeeld in drie vakken met meerdere zoeklichten met eigen gevechtsleiding.	NJG1 - Flak
September/Okt. 1940	Helle Nachtjagd/Henaja mbv Freya-AN(150km) welke voor de Kammhuber linie waren geplaatst en Wurzburg-C (80km)	Zoeklicht pakt bommenwerper - nachtjager gaat achter door zoeklicht verlichte bommenwerper aan.
Lente 1941	Henaja en Dunaja-zones. Meer radars en Wuerzburg Riese nu.Freya voor de observatie, 1 W-R voor tracking de bommenwerper, 1 W-R voor begeleiding van de nachtjager. Freya en 2 W-R Radars nu 30km van elkaar. Een zone heet nu een Himmelbett-zone. Meer RAUM's van Belgie t/m Denemarken.Deze corridoor heet nu de Kammhuber Line.	Meer Me-110 terbeschikking.
Winter 1941-42	Dunaja in gebruik in de zones/Raum's. Meer toepassing Dunkele nachtjagd/Dunaja met behulp van Lichtenstein B/C vliegtuigradar. Commandocentrale(Gefechtsstand) verplaatst naar Schaarsbergen. Procedure heet nu Himmelbett en gebruikt de Seeburgtisch.	Messerschmitt BF-110 als nachtjager
Mei 42	Oprichting Fliegerkorps XII met 3 nachtjacht divisies.Veel Flak terug naar Duitse steden. betekent grotendeels einde Henaja. Eind 1942 hebben all nachjagers de Lichtenstein radar.Aantal bombardementsvluchten groeit sterk (1000 stuks) doch ook het aantal onderscheppingen neemt toe.	Naast de Me-110 nu ook de Do217J als nachtjager
Zomer 1943	Vanaf Januari 1943 doet de USA ook mee. Bij de nachtjacht worden Y-systemen wordt ingevoerd. Een van de twee W-R's is nu ook vrij voor interceptie. Dubbel aantal intercepties nu per Raum. Alle nachtjagers hebben nu de Lichtenstein B/C boordradar (range 300m) om zelf de bommenwerpers te vinden.	Me 110 als nachtjager
Aug.1943	Inzet Window verlamt alle Duitse radars. Herfst 1943 is Diogenes Groszraumgefechtsstand operationeel en is de commandocentrale voor het gehele gebied. Eind 1943 worden per station 2 Y-peilers ingezet; Hering, Lowe, Rotkehchen en Seeadler opgedoekt agv vervangende stations als Eisbar-Schlei en Gazelle.	Radar wordt geheel gestoord.
Begin !944	Begin 1944 inzet Lichtenstein SN-2/FuG 220 welke niet gestoord wordt door Window. Gevolg: Wilde Sau techniek (ongebonden nachtjacht bover het verlichte doel) wordt later Zahme Sau gestuurd door de radio via de Y-peilers.Himmelbett wordt Verfolgungsnachtjagd.	Aantal onderscheppingen stijgt
17 september 1944	Luchtlandingen bij Arnhem. Exit Duitse luftwaffe uit Zuid Nederland.Eind 1944 wordt Wilde Sau beeindigd doch Zahme Sau niet.	Diogenes wordt verlaten op 9 september. Duisburg is vervanger.
15 april 1945	Laatse radarpost(Teerose) ontruimd. Diogenes was in oktober 1944 reeds ontruimd.	Luftwaffe mensen vertrekken richting Den Helder.

Duitse Kaart Nachtjager gebieden en Sperr gebieden (ivm de Flak)van vermoedelijk eind 1941/begin 1942. Bron: NIMH.
Klik op de kaart voor grotere afbeelding

Een bizonder interessante Duitse kaart. In Nederland zijn de volgende markeringen te zien: 2 Dunkelnachtjagdgebiete (cirkels rond Den Helder en Hase-Harderwijk)- meerder kruisjes met peiltjes geven achtereenvolgens aan: Salzhering bij Den Helder - Zander bij Zandvoort-Bazi bij Den Bosch - Brenessel op Schouwen. De driehoekjes geven -op deze kaart -NJG bases aan in midden en zuid nederland bv: Schiphol - Soesterberg - GilzeRijen-Volkel. Ook zichtbaar (nauwelijks) dat er met potlood is bijgeschreven: Georg-Bernhard-Norbert-Christow en YU-YW-YH . We lezen ook de Himmelbett gebieden Raum 4 t/m 9 en Nachtsperr gebieden (ivm de Flak) bij grote industriecentra.De Himmelbett sectoren zijn plm 150 km breed en 30 a 35 km diep. Deze diepte was nodig om de bommenwerpers door de nachtjagers te kunnen volgen in gecontroleerde sectoren.